ارور ۴۰۴
یک
نگارش «عاملیت» از فروردین ۱۴۰۴ تا اسفند همان سال به طول انجامید. در این بازه، دو بار به ایران حمله شد و یک کشتار فجیع رخ داد. روند نگارش این شماره، در مقاطع مختلف، تحت تأثیر این سه رخداد متوقف شد و همین امر، فرآیند تولید را طولانی کرد.
با این حال، اصرار بر ادامهدادن، در نهایت به انتشار آن در وضعیت کنونی انجامید؛ وضعیتی که شاید «استمرار» را بتوان تنها شکل عاملیت ما در سال ۱۴۰۴ دانست.
این شماره از «هزارتو» به تمام جانباختگان این سال—از خیابان تا جنگ چهلروزه—تقدیم میشود؛ و نیز به امیرمهدی بصیری عزیز، از اعضای هیئت دبیران نشریه، که در جریان جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل، خانهشان تخریب شد و خود نیز آسیب دید.
دو
میدانیم که نوشتن از «عاملیتِ معماران» توسط خود معماران—آن هم در شرایط کنونی—کاری است دشوار و حتی، در مواردی، مضحک؛ چه از منظر دانشی و چه از حیث اخلاقی. از هر زاویهای که به آن بنگریم، میتوان ایراداتی بر آن وارد کرد:
نخست، سخنگفتن از عاملیت و انتشار این شماره، برای بدنهای از جامعه که در شرایط کنونی عملاً فاقد عاملیتاند.
دوم، از منظر دانشی، که شاید نگاه ناظر بیرونی دقیقتر و مؤثرتر باشد.
و سوم، از منظر اخلاقی: اگر عمل خود را برجسته کنیم، دروغ گفتهایم؛ و اگر بیش از حد به نقد خود بپردازیم، به ریا نزدیک شدهایم.
در این میان، کوشیدیم با رجوع به گفتارها و نوشتههای پیشینیان و نیز منابع مستند، تا حد امکان دقیقتر سخن بگوییم.
سه
یکی از مهمترین پرسشهای این شماره آن بود که عاملیت به معمار تعلق دارد یا به معماری؟
آیا این «پروژه» است که حامل عاملیت است، یا «معمار»ی که آن را طراحی کرده است؟
روشن است که عمر پروژه بهمراتب طولانیتر از عمر معمار است؛ با این حال، ما بر این باوریم که عاملیت همچنان به معمار تعلق دارد و پروژه، بیش از آنکه واجد عاملیت باشد، در نسبت با «تأثیرگذاری» قابل فهم است—مفهومی همجوار با عاملیت، اما متمایز از آن.
از اینرو، در این شماره، مراد ما از عاملیت، عاملیتِ شخص معمار و دامنهی ایدههای اوست؛ و پروژه، در نسبت با این عاملیت، بهمثابه عرصهای برای بروز و سنجش تأثیرگذاری آن بررسی میشود.
چهار
بر پیشانی این شماره، همچون شمارههای پیشین، متنی مروری قرار گرفته است تا جغرافیای مفهومی عاملیت را روشنتر سازد.
ترجمهها میکوشند تصویری دقیقتر از این مفهوم در جهان—و بهطور خاص در غرب—ارائه دهند؛ و متون تألیفی نیز تلاش دارند نگاه همراهان «هزارتو» را به این مفهوم، چه در مقیاس جهانی و چه در جغرافیای ایران، صورتبندی کنند.
