شماری از نظریه‌پردازان، ارزش پروژه‌ی معماری را در توان و قدرت ارتباطی آن به مثابه یک ابژه‌ی فرهنگی تصور می‌کنند. از دریچه‌ی این نگاه شاید هم‌دستی معماری با نیروهای سیاسی و اقتصادیِ غالب، به واقعیت نزدیک‌تر باشد115. کولهاس در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۰۹، می‌گوید «موضعِ ما این است، خواه ناخواه، جهانی‌شدن116 همان چیز عادی117 است، بنابراین شاید بهتر است خودتان را در آن جای دهید به جای این‌که تلاش کنید علیه آن عمل کنید یا جلویش را بگیرید. (البته) نه بدون انتقاد، اما…» 118. به نظر برخی، در معماریِ موسوم به پروجکتیوِ دهه‌ی 2000، حسی از واقع‌گرایی وجود دارد که معماری را از بن‌بستِ معماری انتقادی119 (جایی که نظریه‌ی معماری در دهه‌های 1980 و 1990 به سکون رسیده بود) خارج می‌کرد و آن را به مسیر شتابانِ سرمایه‌داریِ متأخر انتقال می‌دهد. این سرعت به حدی است که معماران چاره‌ای جز رفتن با جریان ندارند، گاهی اوقات از امکانات فرمال جدیدی که سرعت ایجاد می‌کند لذت می‌برند، و گاهی اوقات نیز شکاف‌هایی در ترافیک پیدا می‌کنند که به آن‌ها امکان می‌دهد ظرفیت‌های اجتماعی جدیدی را کشف کنند120. در این باره مارگارت کرافورد121 معتقد است که یک مؤلفه‌ی مهم‌تر از رابطه‌ی انسانی/غیر انسانی وجود دارد و آن عاملیت مؤثری است که یک عامل با نقش مکمل دارد؛ یعنی آن تأثیر واقعی که مثلاً یک زاغه‌نشین یا فروشنده‌ی خیابانی بر معماری می‌گذارد. این می‌تواند دستمایه‌ای برای ایجاد نوعی گسست و انتقاد آشکار از ساختار اجتماعی مستقر باشد. کرافورد معتقد است که از طریق شیوه‌های روزمره می‌توان روش‌های فکری موجود را به چالش کشید یا امکانات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جدیدی را آشکار نمود. او به این سخن اِرنست پاسکوچی122 ارجاع می‌دهد که می‌گوید فرهنگِ عامه‌پسندْ کار نظری را انجام می‌دهد123.

به سبب بازتعریفِ هانری لوفِور124 از مفهومِ فضا نیز، درک متفاوتی میسر می‌شود. بر اساس نظریات او، فضا را می‌توان به عنوان یک محصول اجتماعی تعریف کرد که تولیدِ آن (به تمامی) در اختیار متخصصان نیست، بلکه به مذاکره و تقابل دائمی بین همه‌ی عوامل اجتماعی بستگی دارد. از این منظر، وقتی مواد مختلف و برنامه‌های به‌ظاهر نامرتبط125 کنار هم قرار بگیرند، نوعی ظرفیت برای بروز عاملیت ایجاد می‌کنند. در حقیقت، گویی چنین آرایشی از برنامه‌ها در ابتدا دارای یک عاملیتِ پروجکتیو است. سپس عاملیت‌های بازیگران به ساختارِ صحنه در گذر زمان،‌ معانی و روایت126های جدیدی می‌افزایند که در ابتدا این کنش‌ها را در خود جای داده‌ است127. در این چارچوب، آن‌چه می‌تواند به عنوان قصد یا نقشِ معمار در پروژه‌ها وجود داشته باشد، عاملیتِ ضمنی اوست که اتفاقاً با صدایی رسا درباره‌ی فعالیت‌های کاربران صحبت نمی‌کند، بلکه فقط آن‌ها را مجذوب می‌کند یا توانمند می‌سازد تا فضا یا دست‌کم بخشی از آن را تصاحب کنند. و آیا این همان چیزی نیست که کولهاس درباره‌ی روایت می‌گوید: نیازی نیست با کلمات گفته شود، بلکه صرفاً با حرکات نشان داده می‌شود128. شاید بتوان استدلال کرد که معمار نحوه‌ی استفاده‌ی خاص از هر فضا را تحمیل نمی‌کند، بلکه با سازماندهی فضاها امکان بروز لحظات متضادی را فراهم می‌آورد که در آن کنش‌های اجتناب‌ناپذیر (از پیش‌تعیین‌شده) و غیرقابل پیش‌بینی در کنار هم رخ دهند.

در بخشی از کتاب عاملیت فضایی129 به نحوه‌ی «بسط دادن بریف‌ها‌»130 و قدرت نفوذ آن‌ها در ایجاد ظرفیت‌های عاملیتِ معماری اشاره شده است. از همان ابتدای هر پروژه، میان کارفرما و معمار رابطه‌ی قدرت خاصی شکل می‌گیرد. در اکثر اوقات، معمارانْ بریف را از کارفرما گرفته و به مقتضیات آن پاسخ می‌دهند. بریف‌های سنتی عموماً بر خلاف روح عاملیت عمل می‌کنند چون با تنظیم برخی پارامترها، تمایل دارند مسائلِ باز و ابهامات را تا حد امکان بسته و گزینه‌ها را محدود کند. از نقطه‌نظرِ عاملیت فضایی، بریف نه مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها بلکه فرصتی برای گشودن دامنه‌ی احتمالات131 محسوب می‌شود. معمولاً واضح‌ترین چیزی که در ابتدای کار ارائه می‌شود مربوط به مرزهای سایت است که علاوه بر مرزهای کالبدی، در بسیاری از موارد مرزهای فکری را هم گوشزد می‌کنند. این خطوطِ مرزبندی به معمار خاطرنشان می‌کند که وظیفه‌ی او توجه به فضای درون خطوط است و لازم نیست از آن فراتر برود. گویی این قلمرو «فراتر»132 دغدغه‌ی کارفرما نیست و احتمالاً نباید مسئله‌ی معمار نیز باشد. اما به نظر می‌رسد در همین قلمروهای «فراتر»، ظرفیت‌هایی برای عاملیتِ فضایی نهفته است. در این حالت، امر روزمره و مشاهده‌گریِ آن ارزش پیدا می‌کند، چرا که می‌تواند معمار را به قلمروی مواجهه با موقعیت‌های ناآشنا سوق ‌دهد. خروج از قوانین و مقرراتی که معمولاً بر تولید فضا حاکم‌اند، درک و تفسیر متفاوت‌تری از فضاها ایجاد می‌کنند، رو به شرایطِ متغیر گشوده‌اند و امکان انتخاب را فراهم می‌آورند. کار در چنین مسیری موجب فعال‌سازی بی‌قیدوبندِ هوش مکانی افراد می‌شود. و البته این فرآیند، در برخی لحظات، نقش افراد خبره‌ای133 که بریف‌ را تنظیم می‌کنند و اشخاص محلی134 و اهالی سایت، که ظاهراً همواره مسلط‌تر و داناتر از دیگران‌اند، زیر سؤال برود. در عین حال، این فرآیندْ معمار را در موقعیتی قرار می‌دهد که همواره برای مذاکره درباره‌ی ورود عواملِ غیرمنتظره آماده باشد.